Boerderijen

Geschiedenis en weetjes

Mens en dier onder één dak

Eeuwenlang woonden boeren samen met hun vee in één gebouw. Dat was warm in de winter, en de boer kon zijn dieren goed in de gaten houden. Het hooi lag boven of naast de stal.

Elke streek kreeg een eigen boerderijvorm, afhankelijk van het land, het weer, de bouwstoffen en wat de boer verbouwde.

Boerderijvormen in Nederland

In Twente, de Achterhoek en Drenthe staat het Saksische hallehuis. Een grote deur in de kopgevel geeft toegang tot de deel, met aan beide kanten de stallen. Vroeger woonde de familie aan het andere eind rond een open haard.

In Brabant en Limburg staat de langgevelboerderij: woonhuis, stal en schuur op een rij onder één lange nok. In Friesland bouwden boeren de stelp, met een enorm piramidedak boven het hooi. In Groningen en Friesland ontstond de kop-hals-romp: een woonhuis (kop), een smal tussenstuk (hals) en een grote schuur (romp).

In Holland en Utrecht staat het krukhuis, in de vorm van een T of L. In Zeeland zijn de grote zwarte schuren met een rieten wolfdak bekend.

Hooibergen en silo's

Een hooiberg is een dak op vier tot zes palen, de roeden. Het dak kan op en neer schuiven, zodat het hooi altijd droog bleef, hoe hoog de stapel ook was.

In Amerika bouwden boeren hoge ronde silo's voor veevoer. Die zie je vaak naast de rode schuur.

Boerderijen in andere landen

In Pennsylvania en de rest van Amerika is de rode schuur met een gebroken dak beroemd. Een vaak genoemde verklaring voor de rode kleur is dat boeren verf maakten met lijnolie en roestrood ijzeroxide, dat goedkoop was.

In de Cotswolds in Engeland zijn boerderijen van honingkleurige kalksteen. In Tirol bouwen ze chalets met een breed, laag dak tegen de sneeuw en houten balkons vol bloemen.

Waar zie je ze nog?

In het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem staan boerderijen uit het hele land, verplaatst en weer opgebouwd. In het Twentse en Drentse platteland vind je nog veel echte hallehuizen.

Veel oude boerderijen zijn nu woonhuizen, maar de vorm met de grote deur en het lange dak verraadt nog wat ze ooit waren.

Wist je dat?

• Het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem werd in 1912 opgericht.
• In Minecraft maakt water akkerland tot 4 blokken ver nat, ook schuin.
• Met één waterblok in het midden van een veld van 9 bij 9 blijft al het akkerland nat.
• Een boer-dorpeling in Minecraft herken je aan zijn strohoed. Hij werkt bij een composteerbak.
• Hooi in Minecraft is een hooibaal van negen tarwe. Een val op een hooibaal doet veel minder pijn.