Egyptische woningen

Geschiedenis en weetjes

De piramides en tempels van Egypte waren van steen, gebouwd voor de eeuwigheid. Maar gewone mensen, edelen en zelfs de farao woonden in huizen van leemsteen. Die zijn grotendeels verdwenen, maar op een paar plekken in de woestijn zijn hele dorpen en wijken bewaard gebleven.

Leemsteen en platte daken

Leemsteen maakte je van Nijlslib gemengd met stro of zand. Het mengsel ging in een houten mal en droogde daarna in de zon. Een dak bestond uit palmstammen met daarop riet of palmbladeren en een laag leem. De muren werden vaak wit gepleisterd en binnen beschilderd.

• Dikke leemmuren houden overdag de hitte buiten en geven 's nachts warmte af. Daarom zijn de ramen klein en zitten ze hoog.
• Op warme zomernachten sliepen mensen op het platte dak, waar het koeler was.
• Op een afbeelding van het huis van de schrijver Nakht, in zijn Dodenboek, zie je luchtkokers op het dak die de wind naar binnen vangen.
• In Egypte worden nog steeds leemstenen op deze manier gemaakt.

Deir el-Medina, het dorp van de grafbouwers

Deir el-Medina ligt bij Luxor, aan de westkant van de Nijl. In het Nieuwe Rijk (ongeveer 1550 tot 1070 voor Christus) woonden hier de vakmensen die de graven in het Dal der Koningen uithakten en beschilderden. Het dorp had een ringmuur en een hoofdstraat met zo'n zeventig smalle rijtjeshuizen. Een huis had meestal een voorkamer, een grotere woonkamer met een zuil en een zitbank, kleine kamertjes en achterin een keuken zonder dak met een trap naar het dak.

• In de voorkamer stond vaak een verhoogd, ommuurd platform. Onderzoekers twijfelen nog of dat een bed was of een huisaltaar.
• De arbeiders kregen hun loon in graan. Toen dat onder Ramses III te laat kwam, legden ze het werk neer: de oudste staking die we kennen.
• In en rond het dorp zijn duizenden ostraca gevonden: scherven en kalksteenplaatjes met briefjes, lijstjes en tekeningen. Daardoor weten we veel over het dagelijks leven.

Amarna en de villa's van de edelen

Farao Achnaton liet rond 1346 voor Christus een nieuwe hoofdstad bouwen: Achetaton, nu Amarna. Na zijn dood werd de stad snel verlaten, en daardoor zijn de plattegronden goed bewaard. Rijke families woonden op ommuurde landgoederen. In het midden stond het huis met een hoge centrale hal; het dak daarvan lag hoger dan de rest, met kleine ramen die licht en lucht binnenlieten. Rond het huis lagen een tuin, een put, graansilo's, stallen en vaak een kleine schrijn.

• Een bekende muurschildering uit het graf van Nebamun laat een tuin zien met een vijver vol vissen en eenden, omringd door bomen.
• Bij Amarna ligt ook een ommuurd arbeidersdorp met rechte straten en bijna gelijke huizen.
• Sycomoren en dadelpalmen waren geliefde tuinbomen: ze gaven schaduw en fruit.

Graansilo's

Graan was in Egypte voedsel, loon en belasting tegelijk. Het werd bewaard in ronde silo's van leemsteen met een koepel, zoals je ziet op grafschilderingen en houten grafmodellen. Je stortte het graan erin via een gat bovenin en haalde het eruit door een luik onderaan. Schrijvers hielden precies bij hoeveel er in elke silo zat.

• In het graf van Meketre werd een houten model van een graanschuur gevonden, met kleine schrijvers en dragers erin.
• Een koepel heeft geen houten balken nodig. Dat was handig in een land met weinig bomen.

Paleizen van de farao

Ook paleizen waren grotendeels van leemsteen, met stenen deurposten en zuilbases. Bekend zijn het paleis van Amenhotep III in Malkata bij Luxor en de paleizen van Amarna. De zalen hadden rijen houten of stenen zuilen, beschilderde muren en zelfs beschilderde vloeren met moerastaferelen.

• Vanuit het verschijningsvenster liet de farao zich aan het volk zien. Op reliëfs in Amarna gooit Achnaton daar gouden halskettingen naar trouwe dienaren.
• Zuilen hadden vaak de vorm van een bundel papyrus of een palmboom, als herinnering aan de eerste gebouwen van riet en hout.

De Nijl en de nilometer

Elk jaar overstroomde de Nijl en liet vruchtbaar slib achter op de akkers. Met een nilometer mat men hoe hoog het water kwam. Daaruit voorspelde men de oogst, en dus ook hoeveel belasting de boeren moesten betalen. Een nilometer is een trap of put naar de rivier met maatstrepen op de muur of op een zuil.

• Op het eiland Elephantine bij Aswan ligt een nilometer met een trap langs de rivier.
• De nilometer op het eiland Roda in Caïro is veel later gebouwd, in 861 na Christus, en heeft een meetzuil in het midden van een put.
• Bij een te lage vloed was er honger, bij een te hoge vloed werden dorpen weggespoeld.